و حرام خدا حلال كنند چه بدكارىهاشان آراسته در چشمشان شده است و خدا گروه كافران [ تا آنگاه كه كافر باشند ] به راه راست نمىبرد . سخن مفسّرين : « مِنَ الأَحْبارِ وَالرُّهْبانِ » 34 طبرى : سدّى گفته است : احبار از يهود هستند و رهبان از مسيحيها . فخر : اهل معنى گفته‌اند : حبر كه مفرد احبار است به معنى عالم در علم خود كه به خوبى آن را بيان مىكند ، و راهب كه مفرد رهبان است كسى است كه در دل خشوع دارد و آثار خوف و خشوع در صورت و لباس او نمودار است ، و در زبان مردم احبار مختص به علماى يهود است كه از اولاد هارون باشند . و رهبان علماى مسيحى است كه صومعه نشين هستند . « لَيَأْكُلُونَ أَمْوالَ النَّاسِ بِالْباطِلِ وَيَصُدُّونَ » 34 طبرى : يعنى براى حكمى كه مىكنند رشوه مىگيرند و مردم را از قبول اسلام منع مىكنند . امام فخر : اين جمله چند معنى شده است : 1 - براى تخفيف حكم و مسامحه ى در آن رشوه از مردم مىگرفتند ، 2 - عوام را فريب مىدادند كه : سعادت در خدمت آنها است و پول مفت به آنها بخشيدن ، 3 - چون در تورات توصيف پيغمبر اسلام شده بود آنها را به ميل مردم عوض مىكردند و عوام را دلخوش مىداشتند و براى اين خدمت عوض مىگرفتند ، 4 - آن احبار و رهبان به مردم ساده ى پيرو خود چنين تلقين مىكردند كه حقّ و حقيقت همين فكر و عقيده و سخنى است كه ما مى - گوئيم و اگر ما نباشيم بنيان حقّ و دين ويران مىشود و وجود ما موجب وجود دين است و تقويت ما وسيله ى تقويت دين و حقيقت ، اين سخنان موجب مىشد كه مردم آنها را محترم بشمارند و جان و مال خود را در اختيار آنها بگذارند ، و همين است معنى آيه كه در اين زمان هم نمودار است و مردم حيله گر و با تزوير عوام را مىفريبند و مال آنها را مىگيرند و بر آنها آقائى مىكنند . و چون آخرين خواسته ى مردم جاه و مال است ، به اين آيه معلوم شده است مذمت و ناپسندى آن دو . اوّل - مذّمت از حبّ مال شده است به جمله ى « لَيَأْكُلُونَ » - « بِالْباطِلِ » و دنباله ى آن بجمله ى « يصدّون » توبيخ